FILLIMI Www.RadioMëshira.Com ku shpirti muslimanit qetsohet

Vëllau im – Zoti të mëshiroft - dije se çështjet e Islamit, Imanit, Kufrit dhe nifakut janë çështje të mëdha. Allahu s.v.t. lumturin dhe vuajtjen, shpërblimin dhe dënimin i ka lidhur me këto emra. Divergjenca e pare që ka ndodhur në ummet ka qen në të emërtuarat e këtyre emrave, ashtuqë edhe devijimi i pare ka ndodhur në mosnjohjen e kuptimit të vërtet të këtyre emrave. Të parët që devijuan në këto emra nuk kishin qëllim të keq, tekstet e kur’anit dhe sunetit i madhëronin, me ato dëshmonin, porse nuk i kuptonin.

Bismilahi Rrahmani Rahim

Hyrje

Falënderimet dhe lavdrimet i takojnë Allahut s.v.t. paqa dhe mëshira qoftë mbi Pejgamberin, salallahu alejhi we selem, mbi shokët e tij dhe familjen e tij.

Prandaj duke ditur rendësin e kësaj teme dhe rreziku që kanosej dhe i kanoset të vërtetës nga fraksionet e humbura, të shtrira në cdo vend dhe të ndihmuara nga mbretrit dhe qeverit për të heshtur zërin e Tevhidit, me pasuri dhe ushtri, si kompensim për fraksionet që me mendimet e tyre i ndihmuan ti mbajn kolltuqet, të ndihmojnë kufrin, të shtrijn zullumin, të derdhin gjakun dhe të hajnë pasurin e besimtarve. Na bëhet obligim që me këtë shkrim modest të ndihmojm thirrjen e vërtet, të kumtojm besimin e ehli sunnetit dhe të shpalosim të zezën e fraksioneve të Irxhaut, ithtarëve të Xhehm ibn Safvanit që janë në çdo kënd, thërrasin në çdo hap, ia kan hapur njerëzve dyert e kufrit, ia kanë imtësuar mëkatin dhe ia kan lehtësuar dalaletin, në emër të ehli sunnetit.

Duke e ditur se ne trojet tona përhapet dhe mësohet të besuarit e imanit në mënyrën e Xhehm ibn Safvanit dhe se në emër të Ehli Sunneti, dhe pas medhhebit Hanefij, e fshehin dalaletin e Safvanit, na obligohet të bëjmë bejan se ç’far don të thot fjala Iman tek Ehli Sunneti, poashtu edhe te ithtarët e Xhehm ibn Safvanit- Allahu mos i shtoft të ngjashmit me të.

Këtë shkrim e kam quajtur "Imani te Ehli Suneti dhe fraksionet e Irxhaut". E kam ndar në mësime, ne formën e mësimeve që mbahen në klas, ashtuqë lexuesit t’ia lehtësoj të kuptuarit e këtij shkrimi.

Lus Allahun s.v.t. të na dhuroj dituri të dobishme, zemër të frikësuar (nga Allahu), dhe vepër të pranuar. Siç e lus të na mbrojë nga dituria që nuk bën dobi, nga zemra që nuk frikësohet, nga shpirti që nuk ngopet dhe lutja që nuk pranohet.

Lus Allahun s.v.t. që këtë shkrim ta gjejë në faqen e veprave të mira ditën kur do ta takoj, vërtet ai dëgjon dhe i pëgjigjet lutjeve.

Mësimi nr: 1

Ehlu Sunneh We el-Xhema-ah

Ç´farë don të thotë Ehlu Sunneh we el-Xhema-ah?

Fjala Ehli sunneh we el xhema-ah don të thotë: ithtarë të sunetit dhe xhematit. Quhen kështu sepse ndjekin sunetin në çështjet e divergjences, sipas porosis së Pejgamberit, salallahu alejhi ve selem, në hadithin e Irbad ibn Sarijes ^[1], "Kush do të jetoj nga ju, do të sheh polemika të shumta, atëherë le të kapet për sunetin tim…"^[2].

Kurse quhen ndjekës të xhematit, ngase i përmbahen të vërtetës, që e kanë ndjekur xhemati i parë dhe ata janë Pejgamberi, salallahu alejhi we selem dhe shokët e tij, Allahu qoftë i kënaqur me ata, ashtu siç ka thenë Pejgamberi, sallahu alejhi we selem, në hadithin e Muavijes^[3] r.a. "…të gjitha fraksionet do të jenë në zjarrë përveç njërës dhe ai është xhemati."
[transmeton Ahmedi]

Të argumentuarit e Ehli Sunnetit

Rruga e ehli sunnetit në të argumentuar është të kapurit për kur’anin, sunetin, dhe konsenzuesin e selefit.

Shejkhu el-islam Ibn Tejmije thotë:
"Ata (ehlu suneti) janë ithtarët e kur’anit dhe sunetit, sepse fjalës së Allahut i japin përparësi mbi fjalën e njerëzve dhe udhëzimit të Pejgamberit, sallahu alejhi we selem, i japim përparësi mbi mësimeve të çdo kujt tjetër dhe ndjekin gjurmët e tij nga jashtë dhe mbrenda."
[Mexhmul el-Fetava 3/157]

Poashtu thotë:
"Konsenzuesi është baza e tretë në të cilën bazohen (ehlu suneti) në çështjet e diturisë dhe fesë."
[Mexhmu el-Fetava, 3/157]

Thotë:
"Feja e muslimanëve mbështet në ndjekjen e fjalës së Allahut, sunetin e të Dërguarit, salallahu alejhi we selem dhe në atë që janë pëlqyerë Ummeti. Këto tri gjëra janë baza të mbrojtura."
[Mexhmu el-Fetava, 20/164]

Prandaj, besimi i ehli sunetit është i mbrojtur nga devijimi sepse bazohet në këto tri bazat e bekuara e të mbrojura, për dallim nga besimi i itharëve të bidatit.

Shejkhu el-Islam Ibn Tejmije duke treguar bazat e ehli sunetit në marrjen e besimit thotë:

"Janë Kur’ani, suneti, Ixhmai (Konsenzusi), kurse krahas tyre ka njerëz që bazë kanë endërrat, tregimet dhe israilijatet (tregimet nga beni israilët)."
[Mexhmu el-Fetava, 19/5]

^[1] Shok i Pejgmaberit, salallahu alejhi we selem - Irbad ibn Sarije el-Sulemij -Ebu Nexhih nga ehlu sufa (që kanë banuar në xhamin e Pejgamberit, salallahu aljehi we selem), për atë ka zbritur ajeti 92 i sures Tewbe Allahu thotë:{nuk ka qortim) Dhe as për atë që kur erdhën te ti për t’i bartur me kafshë, u the: "Nuk kam me çka t’ju bartë. Ata u kthyen, e prej pikëllimit se nuk kishin me çka të përgatiteshin (për luftë) nga sytë e tyre ridhnin lotë}. Thuhet se ka vdekur në luftën e Ibn Zubejrit, dhe thuhet se ka vdekur pas saj në vitin 75 hixhri. (shih:el-Isabeh të Ibn Haxherit)
^[2] Transmeton Ahmedi 4/126,127- Ebu Davudi 4607, Tirmidhiu 2676, Ibn Maxhe 42, Ibn Hibani 102.
^[3] Muavije ibn Ebi Sufjan Sakhr ibn Harb ibn Umeje el-Kureshij. Shok i Pejgamberit, salallahu aljehi ve selem. Islamin eka pranuar para çlirimit të Mekes, ka lindur pes vite para dergimit të Pejgamberit, salallahu alejhi ve selem. Ka ndërruar jetë në vitin 60 hixhri.

Epitetet tjera me të cilat njihen ehli suneti

Ehlu suneti njihen edhe me epitete tjera si:

1. Ehlu el-Hadith - Ithtarët e hadithit Quhen kështu përshkak angazhimit të tyre në njohjen, studimin dhe tubimin e hadithit. Andaj Ahmed ibn Hanbeli^[4] kur është pyetur se kush është xhemati? Ka thenë: nëse nuk janë Ehlu el-Hadithi, nuk e di kush mundë te jenë.

2. El-Selef Salih – Të parët tanë të mirë Të thelluarit në dituri që kanë ndjekur rrugën e Pejgamberit, salallahu alejhi ve selem, e që kanë ruajtur sunetin e tij. Që i ka zgjedhur Allahu si shoqëri të të Dërguarit të Tij, i ka zgjedhur për ta ngritur fenë e Tij dhe ka qenë i kënqur që ata të jenë prijës të umetit. Kanë luftuar në rrugën e Allahut, kanë këshilluar këtë umet, dhe për të arrit kënaqësin e Allahut kanë dhënë veten e tyre. (el-Mufesirune bejne te’vili wel Ithbat 1/18).
Ebu Seid el-Sem’anij thotë: "Selefij i thuhet atij që i përmbahet selefit, ashtu siç kam dëgjuar" (el-Ensab li Sem’ani 7/168)

3. El-Firkatu Naxhije - Grupi i shpëtuar Ebu Abdilah ibn Bata el-Akberij ka shkruar librin "el-Ibane an sheriati Firkati Naxhije ve muxhanebetil firek el-medhmume-"Shpjegimi i besimit të grupit të shpëtuar dhe largimi nga fraksionet e shëmtuara". Ishte nga dijetarët e shekullit të gjashtë.

4. Taifetu el-Mensure - Pala e Ndihmuar, ngase përmbledh vetit e pales së ndihmuar që i ka përmendur Pejgamberi, salallahu alejhi ve selem, në hadithin që ka transmetuar Buhariu dhe Muslimi.

Shejkhu el-Islam Ibn Tejmije në Akiden Vasitije kur flet për grupën e shpëtuar thotë: "Ata janë Pala e ndihmuar për të cilët Pejgamberi, salallahu alejhi ve selem, ka thenë: "Do të vazhdojë një palë nga umeti im ti përmbahen të vërtetës haptas, nuk do ti dëmtojë ai që do ti braktis, e as ata që i kundërshtojnë, derisa të ndodhë kijameti" (el-Akidetu el-Vasitje /208 me shpjegim nga fjalët e Ibn Tejmijes ka bërë përmbledhjen Halid el-Muslih).

Pala e ndihmuar dhe grupa e shpëtuar

Mirëpo hadithet e Pejgamberit, salallahu alejhi we selem, se pala e ndihmuar janë një pale e njerëzve nga umeti i tij, njerëz nga umeti i tij, apo grup – Isabe, na japin të kuptojmë se pala e ndihmuar janë njerëz nga grupi i shpëtuar.

Është e vërtetë se nuk është përcjelluar se selefi (të parët tanë të mire) kanë dalluar mes grupit të shpëtuar dhe palës së ndihmuar, siç është transmetuar nga Imam Ahmedi dhe të tjerë, se ka thënë: "Se Allahu ia ka bërë fitoren e hapur ehli sunetit me shpat dhe shtizë ose me argumente dhe fakte" (shih: el-Xhevab el Sahih limen bedel din el Mesih li shejkhil islam Ibn Tejmije 1/239).

Shkaku i mosndarjes – Allahu e din më së miri - por mund të themi qëndron në atë se në kohën e selefit (të parëve tanë të mirë) deri në një kohë, grupi i shpëtuar ishte ai i njejti që qëndronte në mbrojtjen e fesë së Allahut, haptas para ithtarëve të kufrit, ajo ishte që bënte xhihad, urdhëronte në të mire dhe ndalonte nga e keqja. Andaj kanë merituar të jenë nga grupi i shpëtuar dhe pala e ndihmuar.

Kurse në kohën e sotme gjendja ka ndryshuar, sepse ata që bëjnë xhihad në rrugën e Allahut, ndihmojnë të vërtetën, shfaqin thirrjen e Tevhidit dhe distancimin nga shirku dhe ithtarët e shirkut, janë një pakicë nga grupi i shpëtuar. Andaj meritojnë të jenë pala e ndihmuar ashtu siç e ka përmendur Pejgamberi, salallahu alejhi we selem, se janë grup që luftojnë në rrugën e Allahut edhepse kundërshtohen nga kundërshtarët dhe braktisen nga ata që i braktisin. (shih më gjerësisht: Kavaid fi Bejani Hakikati el Iman inde ehli suneti we el Xhemaah f.59-60).

Shejkh Albani thotë: "Atë që e pretendon nje thërris nga vëllezërit tanë se ka dallim mes palës së ndihmuar dhe grupit të shpëtuar, ai është mendim i tij, nuk e shoh larg të vërtetës. Kemi përmendur nga dijetarët e hadithit në komentin e palës së ndihmuar, se janë dijetarët e hadithit dhe ata që ndjekin gjurmët e transmetimeve. Andaj qartësohet, se çdo kush që i takon grupit të shpëtuar nuk është prej dijetarëve, apo nga dijetarët e hadithit. Shih, sahabët e Pejgamberit, salallahu alejhi we selem, ata prezantojnë grupin e shpëtuar, obligohemi të ndjekim rrugën e tyre, megjithëatë, nuk ishin të gjithë dijetarë, por shumica e tyre ndjeknin dijetarët e tyre. Shihet qartë se mes fjalës grup dhe palë ka kuptim të përgjithshëm dhe të veçantë. Mirëpo nuk shoh dobi të madhe të mirrem me kritika në këtë çështje për të ruajtur davetin dhe bashkimin." (Silsiletu sahiha v.1/ pjesa e dytë. Fusnota numër 9).

Historia e paraqitjes së këtij emri

Shejkhu el-Islam ibn Tejmije^[5] thotë: "Medhhebi i ehli sunetit është medhheb i vjetër, i njohur, para se të krijoj Allahu Ebu Hanifen, Malikun, Shafiun, Ahmedin. Është medhhebi i Sahabëve që kanë marrë fenë nga Pejgamberi i tyre, salallahu alejhi we selem, kush kundërshton këtë, është bidatgji tek ehli suneti"(Minhaxh el-Suneh el-Nebevije fi el-Redi ala shiati el-Kaderijeti 2/482)

Sahabët nuk e përdorën këtë emër ngase ata të gjithë ishin ithtarë të sunnetit, nuk kishte në mesin e tyre bidatgjinjë, dhe nuk ishte paraqitur nevoja të thërrasin veten me këtë emër. Kur u paraqitën fraksionet dhe u shtua bidati u detyruan të përmendin këtë emër për tu dalluar nga ata, bidatgjinjët. Kjo vërehet qartë në fjalët e tabiinit të ndershëm Muhamed ibn Sirinit.

Transmeton Muslimi^[6] në hyrje të sahihut të tij me zingjirë nga Ibn Sirini7 se ka thenë: "Nuk pyetnin për zingjirin (e hadithit) derisa ndodhën fitnet, kur ndodhën fitnet thane: tregoni emrat e burrave tuaj (emërat e njerëzve të zingjirit), shikohej në ehli sunetin dhe merrej hadithi i tyre, shikohej në ithtarët e bidatit dhe lihej hadithi i tyre".

Kuptohet nga fjalët e Ibn Sirinit^[7], se ky emër është përdorë pas paraqitjes së bidatgjinjëve.

^[4] Ebu Abdilah-Ahmed ibn Hanbel, njëri nga dijetarët më të mëdhenjë të Ehli sunetit , ka ndërruar jetë në vitin 241 hixhri.
^[5] Tekijudin Ahmed ibn Abdil halim el-Harrani ^[6] Muslim ibn haxhaxh ibn Muslim el-Kushejrij el-Enasrij dijetarë, përmbledhës i hadithit, ka ndërruar jetë në vitin 161 hixhri. (Shih: Tekribu Tehdhib / 938). ^[7] Muhamed ibn Sirin el-Ensarij-Ebu Bekr ibn Ebi Amrete el-Basri, ka ndërruar jetë në vitin 110 h. (shih Tekribu tehdhib /853)

Librat burimorë në të cilat përcillet akideja^[8] e Ehli Sunnetit

Librat në akiden e Ehli Sunnetit kanë filluar të shkruhen në formë të kritikave ndaj fraksioneve të humbura, kështuqë Ahmed ibn Hambeli ka shkruar librin "Përgjigje Zenadikëve dhe Xhehmive", Buhariu^[9] ka shkruar librin "Përgjigje Xhehmive" Uthman ibn Seiid el-Darimij^[10] , "Përgjigje Bishër el-Mirisit"^[11], si përgjigje kundër Havarixhëve, Mutezeilive, dhe Murxhive ka shkruar Ebu Ubejd el-Kasimi ibn Selam^[12] librin "el-Iman", kështu ka vepruar edhe Ebu Bekr ibn Ebi Shejbe^[13] në librin "el-Iman". Këto libra përfshijnë disa tema të akides. Gjithashtu si libra të akides hynë edhe kapitujt el-Iman dhe el-suneh në librat e hadithit siç janë gjashtë koleksionet e librave të hadithit.

Pas kësaj janë shkruar librat e akides që përmbledhin shumicën e çështjeve të akides, por nuk janë emërtuar si libra të akides.

Kur filloi emërimi i librave të besimit me emrin "AKIDE"

Emërtimi i librave me emrin akide ka filluar të përdoret në fillim të shekullit të pestë hixhri.

Kurse para shekullit të pestë hixhri, librat e akides janë njohur me emrin "el-Suneh" si kundër përgjigje nda librave të bidatgjinjëve. Prej librave të akides që janë me këtë emër janë:

"el-Suneh" të Ebu Bekr ibn Ebi el-Asim^[14]
"el-Suneh" të Abdulah ibn Ahmed ibn Hanbelit^[15]
"el-Suneh" të Muhamed ibn el-Mervizij^[16]
"el-Suneh" të Ebu Bekr el-Khalal^[17]

Pastaj librat e akides janë njohur edhe me emrin el-Sheriah siç janë:

"el-Sheriah" të Ebu Bekr el-Axhurit^[18]
"el-Ibane an sheriati el-firkati el-naxhije" të Ibn Batas^[19]

Janë njohur edhe me emrin el-Usul siç ka vepruar Ebu el-Hasen el-Eshariu^[20] në librin e tij "el-Ibane an Usuli el-Dijane".

Pastaj në fillim të shekullit të pestë ka filluar të përdoret termi el-Akide për librat e akides, siç ka emërtuar Ebu el-kasim el-Lalikai^[21], librin e tij "Sherh Usul I’tikad Ehli Suneh We el-Xhemaah".

Në të gjitha këto libra, autorët sjellin akiden e Ehli Sunetit me zingjirë të tyre, me përjashtim, Ebu Hasan el-Eshariut i cili ka përmedur akiden në formë të tekstit pa zingjirë.

Në këtë formë, dijetarët e selefit i shkruanin librat, duke dëshmuar akiden e tyre me transmetime nga Pejgamberi, salallahu alejhi we selem, shokët e tij, dhe Tabiinët^[22], andaj këto libra llogariten libra burimor të akides.

^[8] Akide- Fjala akide në aspektin gjuhësorë rrjedhë nga fjala (AKADE) flet për shtrëngim, ashpërsi, lidhje dhe në këtë kuptim kthehen të gjitha kuptimet degëzore të kësaj fjale. (el-Mu’xhemu Mekajisi el-lugati 679).
Në terminologjin e përgjithshme don të thotë: "Gjykimi prerës i mendjes. Nëse pëlqehet me realitetin,është bindje e sakët, e nëse vie ndesh me realitetin është bindje e prishur" (sherhu el-Akidetu Sefarinije li Ibn Mania).
Në kuptimin e veçantë te ehli suneti është: " Imani i prerë në Allahun, dhe ajo qe obligohemi të besojmë, në Zotësin, hyjnin, emrat dhe cilësit e Tij. Besimi në melekët, librat, pejgamberët, caktimin e së mires dhe së keqes, dhe besimi në gjitha ato që ka lajmëruar shpallja në çështjet e bazës së fesë, gajbit, ndodhit që do të ndodhin, atë në të cilin jan pëlqyer selefi, dorëzimi Allahut në gjykim, vendim, caktim, dhe të Dërguarit të Tij me respektë, arbitrim dhe ndjekje. (Buhuth we Dirasat – Nasir el-Akli /12)
^[9] Muhamed ibn Ismail ibn Ibrahim ibn Mugireh nga Buhara, përmbledhës i hadithit. Kodër e memorisë, Imami i gjithë botës në fikh dhe hadith. Ka thenë se din përmendësh njëqid mijë hadithe të sakëta, dhe dyqindë mijë të dobëta. Përveç sahihu el-Buhari ka shkruar disa libra tjerë. Ka ndërruar jetë në vitin 256 hixhri. (Sijeru E’Alam el-Nubela 12/391).
^[10] Uthman ibn Seid el-Darimij, dijetarë i hadithit dhe i fikhut ka ndihmuar medhehebin e ehli sunetit, autorë i disa librave. Ka ndërruar jetë në vitin 280 hixhri.
^[11] Bishr ibn Gijath el-Mirisij, bidatgji i humbur, hoxhë i mu’tezilive. Ka ndërruar jetë në vitin 218 hixhri.
^[12] Ebu Ubejde el-Kasim ibn Selam, ishte dijetarë muxhtehidë njohës i shkencave. Autorë i shumë shkrimeve. Më të njohura janë "el-Emval" "el-Garib" "Fedailu el-Kur’an" "el-Iman". Darekutni thotë: "Ishte i besueshëm, dijetarë i forte si kodra". Ka ndërruar jetë në vitin 224 hixhri. (Sejru E’Alam el-Nubela 10/490).
^[13] Abdullah ibn Muhamed ibn Ebi Shejbe el-Abesij el-Kufij. Është lindur në vitin 159 hixhri. Nga librat e tij është Musnedi, Musenefi, dhe el-Iman. Ka ndërruar jetë në vitin 235 hixhri.
^[14] Ahmed ibn Amrin ibn Dahak ibn Muhlid el-Shejbani, dijetarë i madhë, ndjekës i gjurmëve të selefit, autorë i shumë shkrimeve, ishte nga Imamat e ehli Sunetit. Ka ndërruar jetë në vitin 287 hixhri. (Sejr E’Alam el-Nubela 13/430).
^[15] Ebu Abdirrahman i biri i Ahmed ibn Hanbelit, njohës i mire i burrave dhe sëmundjeve të hadithit, i ka njohur mirë edhe emrat dhe llagapet e transmetuesve, ka ndërruar jetë në vitin 290 hixhri.
^[16] Muhamed ibn Nesr-Ebu Abdilah el-Mervezij ka lindur në v. 202 në Bagdad , është rritur në Nejsabur. Ishte nga Dijetarët e Ehli Sunetit, autorë I shumë librave.ka vdekur në Semarkand në v.294 hixhri.
^[17] Ahmed ibn Muhamed ibn Harun i njohur si el-Khalal, autorë i disa librave, dijetarët kanë dëshmuarë për meritat e tij, ka ndërruar jetë në vitin 311 hixhri.
^[18] Ebu Bekr – Muhamed ibn el-Husejn el-Bagdadij el-Axhurrij. Dijetar dhe muhadith shembullor, hoxhë i Haremit (qabes) ishte besnik, i devotshëm, ndjekës i sunetit, libri i tij "el-Sheria" dëshmonë për këtë, dhe është nga librat më të mëdhenjë, që shpjegon Akiden e ehli sunetit. Ka ndërruar jetë në vitin 370 hixhri. (Sijer E’Alam el-Nubela 16/133).
^[19] Imam shembullor, i devotshëm, dijetarë i fikhut dhe hadithit, dijetarë i Irakut, emri i tij është: Ubejdullah ibn Muhamed el-Ak’berij el-Hanbelij, autorë i disa librave, më të njohurat janë; "el-Ibanetul el-Kubra" dhe "el-Ibane fi usluli dijane". Ishte që i pranohej lutja. Ka ndërruar jetë në vitin 387 hixhri. (Sejr E’Alam Nubela 16/529)
^[20] Ali ibn Ismail el-Esha’arij-Ebi Bishr Is’hak ibn Salim ibn Ismail el-Esha’arij kthehet preardhja e tij deri të Ebu Musa el-Esh’arij r.a. ishte Mu’tezilij pastaj u pendua dhe ndjeki medhhebin e Ibn Kulabit. Për kthimin e tij në akiden e ehli sunetit ka mendime te ndryshme mes dijetarëve shih librin "Mevkif ibn Tejmije min el-Eshaire". Librat efundit që i ka shkruar nga jeta e tij janë: "el-Ibane an usuli dijane" "el-Risale ila ehli Thegr". Shejkh el-Islam ibn Tejmie ka përmendur se Eshariu ka përkrahur medhhebin e xhehmit në definimin e imanit (shih: el-Iman 99,100). Esharit marrin emrin nga Ebu Hasan el-Eshariu. Ka ndërruar jetë në vitin 324 hixhri.
^[21] Hibetullah ibn Husejn ibn Mensur el-Tabei el-Razij el-Shafii el-Lalikai

Këtë rrugë ka ndjekur edhe Ebu Kasim el-Lilakai në librin e tij, duke filluar me akiden e Sufjan el-Thevri^[23], el-Evzaiut^[24], Sufjan ibn Ujejnes^[25], pastaj Ahmed ibn Hanbelit, Ali ibn el-Medinit^[26], Ebi Thevrit^[27], Buhariut, dhe e ka përfunduar me përcjelljen e akides së Ibn Xherir el-Taberiut^[28], Allahu qoftë i kënaqur me ata.

Prej librave të njohur në shkencën e akides që janë shkruar në formë të shkurtër është "Teksti i Akides Tahavije" nga autori Ebi Xha’fer el-Tahavij^[29], mirëpo në çështjen e imanit ka ndjekur rrugën e murxhive. (siç do të përmendim më vonë).

Kështu ka përfunduar gjenerata e cila ka shkruar librat e akides me zingjir, dhe ka vazhduar të shkruhen librat e akides me tektse, duke mos përmendur zingjirin e transmetimeve, dhe prej më të njohurave janë:

el-Akidetu el-Vasitije - Ibnu Tejmije
Lum’atul I’tikad – Ibn Kudame^[30]

Pastaj kanë filluar shkrimet në formë të shpjegimeve dhe Kasideve siç janë librat e Ibn Tejmijes dhe Ibn Kajimit^[31], Kasideja "Nunija e Ibn Kajjimit" , "el-Durretul el-Mudijeh" të el-Sefarinit^[32] të cilën e ka shpjeguar vetë el-Sefarini në librin "Levamiu el-Envar el-Behije", kasideja "Sulemu el-Vusul" të Hafidh Hakemit^[33] që e ka shpjeguar vetë në librin "Mearixhu el-Kabul".

Kurse, librat e Ibn Tejmijes në akide që përmbledhin këtë temë, dymbëdhjet vëllimet e para në Mexhmuatu el-Fetava, janë një hallkë lidhëse më me rendësi në shkrimet e bëra në akide^[34].

Fund i Mësimit të Parë
::: Vazhdon :::

Autor:	Shukri Aliu
Kur´an dhe Sunnet © 2007

^[22] Tabiin- u thuhet atyre që erdhën pas Pejgamberit salallahu alejhi we selem, që ishin takuar me shokët e Pejgamberit dhe i ndjekën thënjet dhe veprat e tyre.
^[23] Sufjan ibn Seid ibn Mesruk ibn Rafi el-Thevrij. Dijetarë i islamit, prijës i dijetarëve dhe zotëriu i tyre në kohën e tij. Emir el-mu’min në shkencën e hadithit, ua ka mësuar njerëzve asketizmin dhe diturin. Ishte kokë në asketizëm dhe frikë nga Allahu, kokë në memorizim dhe njohje të tranmsetimeve. Nuk frikohej nga askush ishte nga pishtarët e udhëzimit ka ndërruar jetë në vitin 161 hixhri. (Sejr E’Alam el’Nubela 7/229).
^[24] Abdurrahman ibn Amrin ibn Jehmed, Dijetar i islamit dhe i banorëve të Shamit. i besuar, mblodhës i diturisë në Fikh dhe hadith. Ka ndërruar jetë në vitin 157 hixhri. (Sejr E’Alam el-Nubela 7/107).
^[25] Sufjan ibn Ujejne ibn Ebi Amran. Dijetarë i madhë. Imam Shafiu thotë: "Po të mos ishin Maliku dhe Sufjan ibn Ujejne do të humbej dituria e Hixhazit". Ka ndëruar jetë në vitin 198 hixhri. (Sijer E’Alam el-Nubela 8/454).
^[26] Dijetari i madhë, emiru el-Mu’minin në shkencën e hadithit, emri tij është Ebu el-Hasen-Ali ibn Abdilah ibn Xha’fer el-Sa’dij, i njohur si Ali el-Medinij, nga ai kan trensmetuar hadithe Ahmed ibn Hanbeli, Buhariu, Ebu Hatimi dhe të tjerë. Ka ndërruar jetë në vitin 234 hixhri. (Sejr E’Alam el-Nubela 11/41).
^[27] Ibrahim ibn Halid, Imam në dituri, argument në dëshmi, Muxhtehid në fikh, Mufti i Irakut. Nga ky kanë transmetuar Ebu Davudi dhe Ibn Maxheja. Ka ndëruar jetë në vitin 240 hixhri. (Sejru E’Alam el-Nubela 12/72) ^[28] Muhamed ibn Xherir ibn Jezid ibn Kethir, simbol i diturisë, i drejtë, besnik, koka e komentatorëve, imam në fikh, konsenzues dhe divergjenca, shenjë në histori, njohës i leximeve të kur’anit, i gjuhës dhe gjërave tjera. Ishte nga ata që nuk frikësohej aspak, sado që të goditej me të këqia nga injorantët, xhelozët dhe mohuesit. Ka ndërruar jetë në vitin 310 hixhri në Bagdad. (Sejr E’Alam el-Nubela 14/276).
^[29] Dijetari i madh, Muhadithi i Egjiptit dhe Fekihu (Dijetar i fikhut) i tyre, Ebu Xha’fer –Ahmed ibn Muhamed el-Selameh el-Ezdij, autorë i disa librave, më të njohura janë: "Akidetu Tahavije" "Sherhu el-Mushkili el-Athar" ka ndërruar jetë në vitin 327 hixhri. (Sejru E’Alam el-NUbela 13?263).
^[30] Shejkh el-Islam Ebu Muhamed Abdullah ibn Ahmed ibn Muhamed ibn Kudame el-Adevij el-Kureshij el-Makdisij përfundon parardhja e tij deri të Umer ibn Hatabi r.a. ka lindur ne Nabuls-Palestin në vitin 541, pastaj ka bërë shpërngulje me babain e tij në Damask kur ishte tetë vjeqar. Diturin e ka kërkuar qysh nga fëmijëria e tij. Shejkhu el-Islam ibn Tejmije thotë: "nuk ka hyrë në Sham, pas Evzaiut njeri më i ditur se Ibn Kudame". Dhehebiu thotë; "Ishte nga detrat e dituris dhe të menqurit e botës". Kur Salahudin el-Ejubi tuboi ushtrit muslimane për të çliruar Mesxhidu el-Aksan ai ishte në rreshtat e parë, atëherë ishte në moshën 42 vjeqare. Ka ndërruar jetë në Fitër Bajram në vitin 620 në moshën 79 vjeqare. (Sejru E’Alam Nubela).
^[31] Shemsudin Ebu Abdilah muhamed ibn Ebi Bekr el-Dimeshki, autorë i shumë librave më të njohura janë: "Zadu el-Miad" " I’lamu el-Muvekiin" "Ehkamu Ehli Dhimeh" . ishte dijetarë dhe Korigjues i madhë. Ka ndërruar jetë në vitin 723 hixhri. (Dhejlu tabekati el-hanabile li-ibn Rexheb 2/447).
^[32] Muhamed ibn Ahmed ibn Salim el-Sefarinij el-Nabulsij el-Hanbelij, Dijetarë I hadithit dhe I fikhut. Autorë i disa librave ka ndërruar jetë në Nabuls-Palestinë në vitin 1188 hixhri.
^[33] Shejkh Hafidh ibn Ahmed Hakemij i lindur në vitin 1342 hixhri dhe ka ndërruar jetë në vitin 1377 hixhri.
^[34] Rreth kësaj teme, më gjerësisht kthehu në: "el-Xhami fi talebil ilmi el-sherif " të autorit Abdul kadir ibn Abdilaziz dhe librit "Kavaid fi Bejani hakikati el-Iman" të autorit Adil ibn Muhamed el-Shejkhanij.