Kuptimi i fjalės " HADITH "
Nė shkencėn e hadithit fjala hadith si shprehje profesionale ka domethėnie tė
veēantė. Sipas kėsaj shkence fjala hadith do tė thotė:
1. Ajo qė Muhammedi a.s. e ka thėnė;
2. Ajo qė e ka vepruar dhe
3. Ajo qė e ka lejuar me heshtje, p.sh. kur ka parė dikė se bėn diēka dhe nuk
ka thėnė asgjė (ka heshtur).
Gjithashtu nė hadith bėjnė pjesė edhe ato lajme qė flasin pėr karakteristikat
trupore dhe shpirtėrore tė Muhammedit a.s.
Pėrmbledhjet mė tė njohura tė hadithit
1. "Musnedi"
i Ebu Hanifes (vdiq mė 150 h.). Pas vdekjes sė Ebu Hanifes
shumė dijetarė kanė shkruar pėrmbledhje hadithesh me tė cilat ėshtė shėrbyer Ebu
Hanife - "Musnede tė Ebu Hanifes"
2. "Muweta"
e Malikut (vdiq mė 179 h.). Kėtė pėrmbledhje e ka shkruar vetė
Maliku, gjatė kohė e ka pėrkryer dhe ua ka ligjėruar nxėnėsve. Pėr kėtė shkak
pak dallojnė Muwetat qė prej Malikut nė kohė tė ndryshme i kanė mėsuar nxėnėsit
e ndryshėm. Muweta mė e njohur ėshtė ajo qė prej Malikut e rrėfen nxėnėsi i tij
Jahja el-Endelusi. Nė "Muweta" ka reth 700 hadithe.
3. "Musnedi"
i Shafiut (203 h.). Musnedin e Shafiut e ka hartuar Ebu'l Abbas
el-Esamm el-Emevi (vdiq mė 346 h.) dhe nė te shtiu hadithet qė i ka rrėfyer prej
Rebi b. Sulejmanit, nxėnėsit tė Shafiut, e tė cilėt gjenden nė veprat e Shafiut
"El Umm" dhe "El Mebsut".
4. "Musnedi"
i Ahmed b. Hanbelit (vdiq mė 241 h.) pėrmban reth 40.000
hadithe. Ai nė musnedin e vet i vuri vetėm ato hadithe nė tė cilat sipas
mendimit tė tij mund tė mbėshtetet. Nė kėtė musned ka edhe hadithe qė i ka
shtuar i biri i Ahmedit, Abdullahu (vdiq mė 290 h.) dhe raviu i musnedit, Ebu
Bekr el-Katii (vdiq mė 368 h.). "Musnedi" i Ahmedit ėshtė njė prej burimeve mė
kryesore mė vėllimore tė hadithit.
Gjashtė pėrmbledhjet mė tė njohura tė hadithit
1. "Sahihu"
nga Ebu Abdil-lah Muhammed b. Ismail el Buhari (vdiq mė 256
h.). Buhariu veprėn e vet tė haditheve e ka hartuar pėr 16 vjet. Nė kėtė vepėr
Buhariu i pėrsėritė shumė hadithe. Duke i marrė parasysh hadithet e pėrsėritura,
nė kėtė vepėr ka 7397 hadithe muttasil, e duke mos i llogaritur hadithet e
pėrsėritura, nė tė ka 2761 hadithe merfu'.
2. "Sahihu"
nga Ebu'l - Husejn Muslim b. El Haxhxhah el-Kshejrij (vdiq mė
261 h.). Nė "Sahihun" e Muslimit ka reth 4000 hadithe duke i mos i llogaritur tė
pėrsėriturit.
3. "Suneni"
nga Ebu Davud Sulejman b. Esh' es-Sixhistan (vdiq mė 275 h.).
4. "El-Xhamiu"
nga Ebu Isa et-Tirmidhi (vdiq mė 279 h.).
5. "Suneni"
nga Ebu Abdur-rahman Ahmed b. Shuajb en-Nesai (vdiq mė 303 h.).
6. "Suneni"
nga Ebu Abdil-lah Muhammed b.
Jezid Ibni Maxhe el-Kazvini (vdiq mė 275 h.) Kjo pėrmbledhje
pėrmban reth 4000 hadithe nė 32 kaptina dhe 1500 nėnkaptina. Nė kėtė pėrmbledhje
ka edhe shumė hadithe tė dobėta, por megjithatė, ajo ėshtė shumė e vlefshme.
THĖNJE TĖ MUHAMMEDIT ALEJHIS-SELAM
Mos i shoqėro All-llahut askėnd nė adhurim (mos i bėjė shirk), edhe nese
vritesh dhe digjesh!; dhe kursesi mos u bėjė i padegjushėm ndaj prindėrve tė
tu, edhe nese tė urdhėrojnė tė dalesh nga familja dhe pasuria yte!;dhe asesi mos
e lėr namazin e detyrueshėm me qėllim, ngase ai qė lė mė qellim pa e falur
namazin farz, mbrojtja e All-llahut ndaj tij do tė largohet!; edhe kursesi mos e
pi veren, ngase ajo ėshtė kryet e ēdo tė keqeje!; edhe tė kesh kujdes nga
mėkati, sepse mbi mekatin lėshohet hidhėrimi i Allahut..
Edukoni fėmijėt tuaj me kėto tri cilėsi: ta duan Pejngamberin, ta duan
famijlen e Tij dhe ta mėsojnė Kur'anin.
Frikėsohuni All-llahut dhe bėhuni tė drejtė me fėmijėt tuaj.
Dy vetėve All-llahu ua shpejton dėnimin nė kėtė botė: atij qė bėnė
mozori dhe atij qė ėshtė i padėgjuėshėm ndaj pindėrve tė tij.
Besimtarėt janė tė obliguar ta ndijnė dhėmbjen e
njeri-tjetrit, siq ndien trupi kokédhembjen.
|
1 |
Pėrcillne atė qė e dėgjoni prej meje dhe thoni vetėm tė vėrtetėn! Kush gėnjen pėr mua, tashmė pėr tė ėshtė ngritur njė shtėpi nė xhehennem nė tė cilen do tė banojė. |
|
2 |
Islami ėshtė fe e pastėr, andaj bėhuni edhe ju tė pastėr! Nė xhennet do tė mund tė hyjė vetėm i pastėrti. |
|
3 |
Edokoni fėmijėt tuaj mė kėto tri cilėsi: - ta duan Pejngamberin, - ta duan famijlen e Tij, dhe tė mėsojnė Kur'anin. |
|
4 |
Nderon njerėzit e dijshėm, sepse ata janė trashėgimtarėt e pejngamberėve. Ai qė i ndėron ata me tė vėrtetė e ka nderuar All-llahun dhe pejngamberin e Tij. |
|
5 |
Mos i nderpreni lidhjet reciproke, as mos ja ktheni shpinėn njėri-tjetrit, dhe bėhuni, o robėr tė All-llahut, vėllezėr tė mirėfilltė. Pėr muslimanin nuk ėshtė e lejuar tė jetoj nė hidhėrim me vellain e tij mė tepė se tri ditė. |
|
6 |
Nuk ka ngrėnė askush kurrė ushqim mė tė mirė se ushqimi qė ha njeriu prej punės sė duarve tė tij. |
|
7 |
Kush pendohet para se tė lind Dielli nė perėndim, Allahu ia pranon pendimin. |
|
8 |
Vallahi nuk beson (ka pėrserit tri herė). Ai prej tė cilit nuk ėshtė i sigurt fqiu i tij nga tė kėqijat e tij |
|
9 |
Kush nuk bėnė mėshirė, atij nuk i bėhėt mėshirė. |
|
10 |
Mė tė vėrtetė mė i zgjedhuri nga ju ėshtė ai qė ka moralin mė tė mirė. |
|
11 |
Turpi nuk sjell tjetėr pėrveē tė mira. Kurse kur nuk turpėrohesh, bėjė ē'tė duash. |
|
12 |
Kush sheh njė turp dhe e mbulon atė, ėshtė sikur ta ngjallė njė tė vdekur (tė varrosur). |
|
13 |
Nuk mbush njeriu gjė mė tė keqe se barkun e tij... |
|
14 |
Kush e zgjatė rroben e tij nga mendjemadhėsia, Allahu nuk e shikon atė Ditėn e kiametit |
|
15 |
Nuk ka besuar askush prej jush, derisa vellait tė vet nuk i dėshiron atė qė dėshiron pėr vete. |
|
16 |
Njė ecje e mėngjesit apo njė ecje e mbrėmjes nė rrugėn e All-llahut ėshtė mė e mirė se bota dhe ēdo gjė nė tė. |
|
17 |
Transmetohet nga Aisheja r.a. se ka thėnė: “Erdhėn disa njerėz nga beduinėt tek i Dėrguari i All-llahut s.a.v.s. e i thanė: “A i puthni ju fėmijėt tuaj?” Tha: “Po”. (Ata) Thanė: “Ne, pasha All-llahun, nuk i puthim!” I Dėrguari i All-llahut s.a.v.s. tha: “Ēka mund t'ju bėjė, nėse All-llahu e ka shkėputur mėshirėn nga zemrat tuaja”. |
|
18 |
“Urdhėroni fėmijėt tuaj pėr (tė falė) namaz kur t'i kenė shtatė vjet, kurse detyroni me forcė kur t'i bėjnė dhjetė vjet dhe ndajini nė shtrat”. |
|
19 |
“Banorė tė Xhennetit janė tre persona: udhėheqėsi i drejtė qė u pėrmbahet kėshillave, njeriu i mėshirshėm zemra e tė cilit ėshtė e butė pėr ēdo tė afėrm dhe pėr ēdo musliman, si dhe njeriu i pastėr e i ndershėm, i cili ka shumė fėmijė”. |
|
20 |
Umer ibnu Ebi Selem r.anhuma thotė: “Isha fėmijė dhe nėn mbikėqyrjen e Pejgamberit s.a.v.s. nė shtėpinė e tij. Njėherė, para se t'ia fillojmė ushqimit, zgjata dorėn nė njė enė tė ushqimit, por Pejgamberi s.a.v.s. mė tha: “Djalosh, thuaj 'Bismillah', pėrmende emrin e All-llahut, ha me dorėn e djathtė dhe ha para vetes”. |
|
21 |
Muslimanit, tė cilit i vdesin tre fėmijė para se ta arrijnė moshėn e pjekurisė (bylyk), All-llahu xh.sh. do ta ēojė nė Xhennet pėr shkak tė dashurisė dhe mėshirės sė tij ndaj fėmijėve. |
|
22 |
Kur vdes njeriu, sevabet i pushojnė t'i arrijnė, pėrveē nė tri raste: sadakasė sė pėrhershme, diturisė prej tė cilės ka dobi njerėzia dhe fėmijės sė mirė i cili lutet pėr tė. |
|
23 |
Mos e mallkoni veten, mos i mallkoni fėmijėt tuaj, mos mallkoni pasurinė tuaj. Mos ja qėlloni ēastit nė tė cilin All-llahu lutėsit ia plotėson ēdo gjė tė kėrkuar, qė edhe mallkimit tuaj t'i pėrgjigjet. |
|
24 |
Nga Nu'man b. Beshiri r. anhuma transmetohet se babai i tij ka shkuar te i Dėrguari i All-llahut s.a.v.s. dhe i ka thėnė: “Vėrtet unė e kam dalluar veēan kėtė birin tim, djaloshin (me njė rob)”. I Dėrguari i All-llahut s.a.v.s. ka thėnė: “A e ke dalluar (me dhuratė) veēan ēdo fėmijė tėndin, siē ke bėrė me kėtė?” Babai im u pėrgjigj. “Jo!” Atėherė i Dėrguari i All-llahut s.a.v.s. ka thėnė: “Ktheje atė (dhuratėn) nga ai!” |
|
25 |
Pėr All-llahun njeriu mė i neveritshėm ėshtė ngatėrrestari. |
|
26 |
All-llahu s'do t'ia pranojė pendimin atij qė vret besimtarin me pa tė drejtė. |
|
27 |
All-llahu nuk do t'i pranojė veprate atij i cili qet bid'ate, derisa tė heqė dorė nga ato. |
|
28 |
Vepėr mė e dashur tek All-llahu pas kryrjes sė farzeve ėshtė t'i gazmosh muslimanėt. |
|
29 |
Vepėr mė e dashur tek All-llahu ėshtė tė ruajsh gjuhėn. |
|
30 |
Xhamitė janė vendet mė tė dashura tė All-llahu. |
|
31 |
Mė i dashuri rob tek All-llahu ėshtė ai qė ka edukatėn mė tė mirė. |
|
32 |
Mė i dashuri rob tek All-llahu ėshtė ai qė i sjell mė shumė dobi famijles sė tij. |
|
33 |
Mė tepėr friksohem pėr ithtarėt e mi nga munafiket qė i zbukurojnė fjalėt. |
|
34 |
Pas ngrėnies kujtonie All-llahun dhe falni namaz, dhe mos shkoni mėnjėherė tė fleni, ashtu qė zemra tė mos u bėhet e ashper. |
|
35 |
Fat tė madh pėr njeriun paraqesin katėr mirėsitė nė vijim: gruaja e ndershme dhe shpirtdelirė, fėmijėt e dėgjueshėm, miqtė e sinqertė dhe sigurimi i idares(furnizimit) nė vendin e vet. |
|
36 |
Mė i pikėlluari nė Ditėn e Gjykimit do tė jetė ai njeri qė i ėshtė mundėsiar tė nxėjė dije nė kėtė jetė e ai s'e ka bėrė atė: dhe ai qė i ka mėsuar tė tjrėt dhe ata e kan dhe ata e kan shfrytėzuar atė dije kurse ai jo! |
|
37 |
Dėnimi mė i rėndė i All-llahut nė Ditėn e Gjykimit do t'i mbėrrijė ata tė cilėt kanė konsideruar se mundt tė imitojnė krijimin e All-llahut. |
|
38 |
Dėnimi mė tė rėndė nė Ditėn e Gjykimit do ta shijojė ai i cili ka kaluar ditėt nė sorollatje- duke bredhur kot. |
|
39 |
Frikėsohu prej All-llahut kudo qofsh! Pasi tė keshė bėrė njė tė keqe, bėne njė tė mirė, qė do ta fshijė tė keqen. Me njerėzit sillu mirė dhe me shpirtmirėsi. |
|
40 |
Ndalni fėmijėt tuaj tė mos dalin nga shtėpia me rėnien e territ, sepse ajo ėshtė koha kur shejtanet shprendahen (nėpėr botė). |
|
41 |
Kur dėshiron tė bėshė diēka mendoje mirė e mos u ngut derisa All-llahu tė tė tregojė si tė dalish nga vėshtėrsite. |
|
42 |
Kur tė duash tė pėrmendish tė metat e dikujt, atėherė mė mirė kujtoji tė metat dhe mangėsitė tua. |
|
43 |
Kur njeriu s'i lutet All-llahut pėr prindėrit e vet (qofshin tė gjallė apo tė vdekur) atij do t'i nderpritet rizku. |
|
44 |
Nėse fėmijės suaj i vėni emrin Muhammed, nderonie dhe bėni vend tė mirė nė shoqėri dhe mos e fyeni. |
|
45 |
Kur tė pini ujė pini mė gėllėnka tė lehta e jo mė gėllėnka tė mėdha, sepse pirja e tillė shkakton sėmundjen e mėlēisė. |
|
46 |
Gruaja, qė rregullisht i falė pesė kohėt e namazit, e agjėron muajin e Ramazanit, e mbron nderin e saj dhe i nėnshtrohet burrit tė sajė, do t'i thuhet: hyn nė Xhennet nga cila derė tė duash. |
|
47 |
Mbasi tė falni sabahun, mos fleni mė, kėshtu e lini pasdore kėrkimin e rizkut. |
|
48 |
Kur dikush therė kurban, njė hise nga mishi i tij le ta lėrė pėr nevojat e tij. |
|
49 |
Nėse do tė jeshė i detyruar qė tė kėrkosh diēka, drejtohu njerėzve tė mirė. |
|
50 |
Tė All-llahu, prej emrave tuaj, mė tė dashur janė: Abdullah dhe Abdurr-rrahman. |
|
51 |
Nė mesin e njerzėve mė tė afėrt tek All-llahu radhitet ai qė i pari jep selam. |
|
52 |
Duaja ėshté ibadet i vėrtetė. |
|
53 |
Betimi i rrejshėm shėrben pėr ta shitur mallin, por edhe fitimin e zhduk. |
|
54 |
Shejtani qarkullon nėpėr trupin e njeriut si gjaku. Kini kujdes! Ngushtonja kalimin me uri dhe etje. |
|
55 |
Njeriu mund tė jetė i privuar nga nafaka pėr shkak tė mekateve tė bėra. |
|
56 |
All-llahu i jep njeriut sipas mundit dhe pėrpjekjeve tė tij. |
|
57 |
All-llahu s.v.t. e njeh tė padenjė atė, i cili para vėllerzėrve del i mrrolur. |
|
58 |
All-llahu s.v.t. e don atė qė kur e bėnė njė punė e pėrsosė atė. |